Fosfor, Kalsiyum, Paratiroid Stimulan Hormon (PTH) ve Sekonder Hiperparatiroidi

Fosfor:

Fosfor, vücutta enerji üretimi, asit-baz dengesi için gerekli bir mineraldir, büyük oranda kemiklerde yerleşmiştir.

Yüksek Fosfor Düzeyleri (Hiperfosfatemi):

KBH’lı her kedide eninde sonunda hiperfosfatemi olur. Bunun nedeni, işlevini yitiren böbreklerin fosforu yeterince atamamasıdır.

Vücutta fosfor ile kalsiyum arasında bir denge vardır. Fosfor düzeylerinin yükselmesi kalsiyumu etkiler, KBH’nın daha hızlı ilerlemesine neden olur . Ayrıca, fosfor düzeyi yüksek olan kedi kendini daha halsiz hisseder, bulantı ve iştahsızlık gelişir. Bu nedenle, KBH’lı kedinizin fosfor düzeylerini izlemeli, 6 mg/dL’nin üzerine çıkınca gereken önlemleri almalısınız. Fosfor ve fosfor bağlayıcılar ayrı bir yazıda daha ayrıntılı ele alınacaktır.

Düşük Fosfor Düzeyleri (Hipofosfatemi):

KBH’nda hipofosfatemi son derece nadirdir. Genellikle fosfor bağlayıcı ilaçların fazla verilmesinin sonucudur. Bazen insülin tedavisi alan diyabetik kedilerde de görülebilir.

Hipofosfatemi kedide bir sorun yaratmaz. Çok düşük değerler söz konusu ise kedi nöbet geçirebilir. Evre 2 kedilerin fosfor düzeyinin 2.5, evre 3’de ise 3.0 mg/dL’Nin altında olmaması önerilir.

Kalsiyum:

Kalsiyum, esas olarak kemiklerde bulunan bir mineraldir. Ayrıca sinir sistemi ve kas kasılması, kanın pıhtılaşması için de elzemdir. KBH’lı kedilerde kanda kalsiyum düzeyleri yüksek veya düşük olabilir.

Yüksek Kalsiyum Düzeyleri (Hiperkalsemi):

KBH’nda yüksek kalsiyum düzeylerine sıklıkla rastlanır.  Normal değer laboratuvardan laboratuvara göre değişmekle birlikle, genel olarak, 11 mg/dL’nin üzerindeki değerler hiperkalsemi olarak değerlendirilir. Genellikle kalsiyum düzeyi 15’İ geçmeden belirti vermez; bu değerlere ulaşınca kabızlık, iştahsızlık, uyuklama hali görülür, 20’yi bulduğunda kedi komaya girerek ölebilir.

Hiperkalsemi Nedenleri:

Kanda kalsiyum ile fosfor düzeyleri arasında bir denge vardır. Genellikle kalsiyum miktarı, fosforun %100-%200’ü kadardır. KBH’lı kedide fosfor değerleri artmaya başlayınca bu oranı korumak için kalsiyum değerleri de yükselir; tersi durum da  söz konusudur.

Hiperkalseminin diğer bir nedeni metabolik asidozdur. Nadiren kanserlerde kanda kalsiyum düzeyi artabilir. Hipertiroidi bir başka nedendir.

Kalsiyum Düzeyi Yüksekliğinde İlk Ne Yapmalı?

Kedinizin kan tetkikinde kalsiyum düzeyi yüksek bulunmuşsa, yapılacak ilk iş testin tekrarlanmasıdır.  Tekrarlandığında da yüksek gelirse ‘’iyonize kalsiyum’’ denilen özel bir tetkik yapılmalıdır. Bu test genellikle veterinerlerdeki laboratuvar kitleri içinde yoktur ve bir merkeze yönlendirilmeniz gerekebilir. Kedinizden kan alınarak ‘’iyonize kalsiyum’’ düzeyine bakılacaktır. Sonuç normal çıkarsa endişelenmenize gerek yoktur.

Düşük Kalsiyum Düzeyleri (Hipokalsemi)

 Normalde D vitamini böbreklerde aktifleşir ve besinlerle alınan kalsiyumun barsaklardan emilimini sağlar. KBH’nda böbreklerde yeterli miktarda D vitamini aktifleşemediği için barsaklardan kalsiyum emilimi azalır ve kan kalsiyum düzeyleri düşebilir. Ancak KBH’nda araya başka mekanizmalar girer ve kalsiyum düzeyleri düşmez, hatta tam tersine artar. Hipokalsemi, daha çok pankreatit seyri sırasında gelişen bir durumdur.

Paratiroid Hormonu (PTH) ve Sekonder Hiperparatiroidi

Vücuttaki kalsiyum ve fosfor düzeylerini paratiroid bezler kontrol eder. Bu bezlerden paratiroid hormonu (PTH) adı verilen bir hormon salgılanır. Sağlıklı bir kedide vücuttaki fosfor miktarı artar veya kalsiyum miktarı düşerse kanda iyonize kalsiyum düzeyi düşer. Bu azalma, paratiroid bezleri uyarır ve daha fazla PTH salıverilmesine neden olur. PTH, bir yandan kemiklerden kalsiyumu çözerek kana karışmasını sağlar, öte yandan fosforun idrarlar atılmasını arttırır; sonuçta fosfor düzeyi düşer ve kalsiyum düzeyi artar, bozulan denge yeniden kurulur. İyonize kalsiyum düzeyinin artmasıyla devreye böbreklerde aktive olmuş D vitamini (Kalsitriol) girer ve PTH salgılanmasını durdurur.

KBK ise böbreklerde yeterince aktif D vitamini oluşmadığı için PTH salgılanması baskılanmaz. Kemiklerden kalsiyum çözünmeye devam eder. Böbreklerin işlevi bozulduğu için fosfor da idrarla atılamayıp birikir. Artan fosfor, zaten az miktarda olan D vitaminin aktifleşmesini de engeller ve bir kısırdöngü oluşur. Bu tabloya ‘’sekonder hiperparatiroidi’’ adı verilir.

Sekonder hiperparatiroidinin kedide istenmeyen etkileri olur. Yumuşak dokularda (kaslar gibi) kalsiyum çökmeye başlar. Bu çok ağrılıdır. Böbreklerde çöken kalsiyum, böbreklerin işlevini daha da bozar. Kabaca, kalsiyum değeri (mg/dL) ile fosfor değerinin (mg/dL) çarpımı 60 civarındaysa dokularda kalsiyum çökme riski yüksektir.

PTH’nın aşırı salgılanmasından dolayı sekonder hiperparatiroidili kedilerde çene kemiği yumuşar ve ‘’lastik çene’’ denilen bir durum gelişir.

Kalsiyum ve fosfor düzeyleri birçok laboratuvarda ya da veterinerde ölçülebilir. PTH ve iyonize kalsiyum için araştırma yapmak gerekir (veteriner fakültelerinin laboratuvarına sormanızı öneririm). PTH düzeyi için kan örneği alınmadan önce kediniz 8 saat aç kalmış olmalıdır.

Share

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*