Kan Biyokimya Paneli

‘’Kan biyokimya paneli’’ diye bir terim duymuş olabilirsiniz. Bu panel içinde farklı organların işlevi, kan şekeri, elektrolitlerle ilgili birtakım testler yer alır. Böbreklerin işlevini gösteren ve KBH’ndan etkilenen biyokimyasal parametreleri tek tek ele alalım (Kedilerde Yaklaşık Normal Değerler).

Kan Üre Azotu (BUN):

Tetkik sonucu kağıdında BUN kısaltması, kan üre azotu anlamına gelir. BUN, kreatinin ile birlikte böbreklerin işlevini gösteren en önemli parametredir.

BUN, üre kaynaklı azotun kandaki değerini yansıtır. Besinlerle alınan protein sindirim sırasında parçalanır, açığa amonyak çıkar ve barsaklardan emilir. Karaciğerde amonyak üreye dönüştürülür, kana karışır, böbreklere taşınır ve süzülerek idrarla atılır. KBK’nda böbrekler yeterince çalışmadığı için, üre atılamaz ve kanda BUN değeri yükselir. Susuzluk (dehidratasyon), idrar yolunda tıkanıklık veya mide-barsak kanalı kanamalarında da BUN artabilir.

BUN ve kreatinin değerleri aniden yükselirse, akut böbrek hastalığından şüphelenmelidir. Bazen sağlıklı kedilerde akut böbrek hasarı gelişir (örneğin, böbrek taşları), ya da KBH seyri sırasında var olan böbrek hastalığının üzerine eklenir ve normalden yüksek olan BUN ve kreatinin birdenbire çok artar.

Diyabetik kedilerde ketoasidoz tablo sırasında da BUN ve kreatinin artışı olabilir.

Sonuç olarak, BUN veya üre, böbrek işlevlerinin tek ve güvenilir göstergesi değildir. Sadece BUN ölçümüne dayanarak KBH tanısı konulamaz.

BUN, tek başına toksik (zehirli) değildir. Daha ziyade böbreklerin yeterince çalışmadığının, diğer toksik maddelerin de biriktiğinin bir göstergesidir. BUN değerlerinin düşmesi, normalde ölçülmeyen toksik maddelerin kan düzeylerinin de düştüğü anlamına gelir.

Kreatinin normal olduğu halde BUN yüksek ise kediniz:

  • Susuz kalmıştır
  • Mide-barsak kanalından kanaması vardır ya da
  • Protein içeriği çok yüksek bir diyetle besleniyordur.

KBH’nda BUN değerleri normalden yüksektir. Ancak kedide ağır bir karaciğer hastalığı da varsa, ya da kediniz açlık çekiyorsa KBH olduğu halde BUN normal kalabilir. 

Veterinerde yapılan testlerde genellikle BUN’un ölçülebilen en yüksek değeri 130’dur. Daha yüksek değerler >130 olarak belirtiler. Tam değeri bilmek, izlem sırasında değişikleri daha yakından görmede yardımcıdır, ama bu mümkün değilse dert etmeyin.

Kreatinin:

Kreatinin, böbreklerden atılan bir diğer atık üründür ve susuzluktan, diyetten daha az etkilendiği için böbreklerin işlevi hakkında BUN’dan daha doğru bilgi verir. Kreatinin, kasların bir ürünü olduğu için  kreatinin düzeyi, kedinin boyutuyla da ilgilidir. Minyon yapılı kedilerde kreatinin değerlerinin iri yarı ve kaslı kedilere göre daha düşük olması beklenir.

KBH’lı kedilerde hem BUN hem de kreatinin artar. BUN değerindeki artış çok fazla, buna karşılık kreatinin biraz artmışsa kedide susuzluk (dehidratasyon), mide-barsak kanalından kanama ya da yüksek proteinli diyet tüketme akla gelmelidir.

Kreatinin, doğrusal bir ölçüm değildir. Bunun anlamı şudur: Kreatininin 2 mg’dan 3 mg’a yükselmesi, 5 mg.dan 6 mg’a artmasına göre daha fazla böbrek işlev kaybına işaret eder. Bu nedenle, kedinizin kreatinin değeri 5’den 6’ya çıkmışsa elbette endişelenin, ama bunun böbreklerde çok cidi bir kayıp anlamına gelmediğini de bilin.

Kedinizin BUN ve kreatinin değerleri aniden yükselirse, böbrek enfeksiyonu ya da hipertansiyon ilk planda aklınıza getirin. Bir diğer önemli neden böbrek taşlarının idrar yollarını tıkaması olabilir.

Diğer Kreatinin Yüksekliği Nedenleri:

  • Ketoasidoz tablosundaki kedilerde potasyum ve fosfor normal iken BUN ve kreatinin düzeyleri artabilir.
  • Pankreatitte kreatinin artabilir. Kedinizin BUN ve kreatinin değerleri çok yüksek olmadığı halde ileri derece halsiz hasta görünüyorsa panreatiti mutlaka aklınıza getirin.
  • Kaslı kedilerde kreatinin değerleri normalin üst sınırına yakın olabilir.

BUN ve Fosfor Yüksek İken Düşük Kreatinin Nedenleri:

Kedinizin kas kitlesi az ise zayıflayıp kas kitlesinden kaybettikçe kreatinin miktarı da BUN ve fosfora göre göreceli azalır.

BUN ve fosfor yüksek, buna karşılık kreatinin normal veya hafif yüksek ise kedi:

  • Susuz olabilir
  • Mide-barsak kanalından kanaması olabilir
  • Yüksek proteinli diyet tüketiyordur
  • Ağır metabolik asidozu olabilir, ya da
  • Bazen kalp yetmezliğinde bu durum söz konusudur.

Potasyum:

Potasyum kas hücrelerinin çalışması için gerekli bir elektrolittir. KBH’lı kedilerde sıklıkla düzeyi düşer, kaslarda seyirmeler olur. Yüksek değerler genellikle dışarıdan verilen potasyuma bağlıdır, 6’nın üzerinde ise tehlikelidir, kalp durmasına neden olabilir. Veterinerinizin onayı ve yakın kontrolü olmadıkça kendi başınıza potasyum vermeyin.

KBH’lı kedilerde düşük potasyum değerlerine daha sık rastlandığından dolayı bu konu daha ayrıntılı ele alınacaktır.

Sodyum:

Susuz kalmış kedilerde kanda sodyum düzeyi artabilir, kusma ve ishale neden olabilir. Kalp yetmezliği de varsa vücutta su tutulmasına bağlı olarak düzeyleri düşebilir.

Magnezyum:

Magnezyum bir mineral olmakla birlikte, potasyum düzeyleri ile magnezyum düzeyleri arasında bir ilişki vardır. Kedilerde magnezyum dengesizliği pek bilinmemekte ve bu nedenle de nadiren kan tetkiklerinde bakılmaktadır.

KBH’lı kedilerde böbreklerden magnezyum atılamadığı için genellikle düzeyleri yüksektir. Bu nedenle fosfor bağlayıcı olarak magnezyum içeren bağlayıcılar önerilmez.

Bazen, özellikle hipertiroidi kedilerde magnezyum değeri düşüktür. Buna genellikle hipopotasemi eşlik eder. Kedinizin hem magnezyumu hem de potasyumu düşük ise, önce potasyum verilmesini veterinerinizle konuşun. Potasyum tedavisi başlayınca, magnezyum değerini de yükselebilir. Öte yandan, potasyum değeri düşük olan kediniz potasyum tedavisine yanıt vermiyorsa nedeni magnezyum düşüklüğü olabilir, magnezyum düzeyine baktırın.

Kedinizde hem potasyum hem magnezyum düşük ve hipertansiyon da varsa veterineriniz ‘’hiperaldosteronizm’’ olasılığını düşünebilir.

Total Protein:

Kan tetkikinde ‘’total protein’’ olarak yazan parametre, kanda 2 farklı proteinin – albümin ve globülinler – toplamından oluşur. Kediniz susuz ise total protein miktarı yükselebilir; bu durumda albümin de yüksektir. Enfeksiyon veya inflamasyonda ise globülinler artar, bu da total protein miktarında yükselmeye yol açar, albümin değişmez.

Albumin:

Albumin, kandaki esas proteindir. Susuzlukta (dehidratasyon) albümin düzeyi artar; total protein de yükselir.

Albumin düzeylerinde düşüklüğe daha sık rastlanır ve değişik nedenleri vardır:

  • Mide-barsak kanalından kanama
  • Kronik enfeksiyon
  • İnflamatuvar barsak hastalığı
  • Nefrotik sendrom (kedilerde nadir)
  • Karaciğer hastalığı.

Albumin, kanın sıvı kısmının damar içinde kalmasını sağlar. Albumin düşüklüğünde vücutta sıvı birikir, ödem meydana gelir.

Kedinizin albümin düzeyi 2’nin altında ise veterinerinizle mutlaka görüşün.

Albumin düştüğünde, genellikle kanda kalsiyum düzeyi de düşer.

Globulin:

Globulin adı altında toplanan proteinlerin miktarı, total proteinden albumini çıkararak hesaplanır. Genel olarak, albümin / globülin oranı 1:1 dolayındadır. Globulin kısmı içinde antikor veya immunoglobulin dediğimiz ve enfeksiyon / inflamasyonda artan proteinler vardır.

Kedinizin tetkikinde albümin / globulin oranı globülin lehine bozulmuş ise, yani albümin değeri normal iken globülinlerde artış varsa öncelikle bir enfeksiyonun (sıklıkla böbrek enfeksiyonu) araştırılması ve tedavisi gerekir.

Normal Değerlerin Dışında Saptanabilen Diğer Tetkik Sonuçları:

Kreatin kinaz ( Kreatin fosfokinaz  (CK, CPK):

Kas enzimidir. Veterinerde kan alırken tutmaya ve strese bağlı olarak hafif yüksek çıkabilir. Kas hastalığı ve kalp hastalığında 500’ün üzerinde değerler saptanabilir.

Kolesterol:

Kedilerde kolesterol yüksekliği insanlardaki gibi önemli değildir. Açlık ve tokluk durumuyla ilgili olarak düzey değişebilir. KBH’lı kedilerde genellikle sağlıklı kedilerden biraz daha yüksektir.

Glukoz:

Kan şekeri olarak da bilinen glukoz, veterinerde stres veya korku durumunda artabilir. Diyabet tanısı için lütfen BURAYA bakınız.

ALT (Alanin Aminotransferaz) veya SGPT (Serum glutamik-piruvik trasferaz):

Bu enzim büyük oranda kas dokusu, karaciğer ve beyinde bulunur. Genellikle karaciğer hücrelerinde hasar geliştiğinde hücre dışına sızar ve kan değerleri yükselir. Bazen hipertiroidide ve hipertiroidi tedavisinde kullanılan metimazol adlı ilaca bağlı olarak da yükselebilir. Alınan kan örneği hemolizli ise yalancı yükseklik görülebilir.

ALT değerlerinde hafif yükseklik pek bir önem taşımaz.

Amilaz:

Amilaz, pankreastan salgılanan bir sindirim enzimidir, karbonhidratları basit şekerlere parçalar. İnsanda pankreatit atağı sırasında amilaz düzeyleri artar. Bu enzim normalde idrar yoluyla atıldığından dolayı KBH’lı kedilerde düzeyi 2.200’lere dek yükselebilir. Bu, pankreatit anlamına gelmemelidir.

Kediniz hasta görünümde ise, pankreatitin diğer belirti ve bulgularını gösteriyorsa ve amilaz düzeyi çok yüksek (normalin 3 katından fazla) ise pankreatit açısından anlamlı olabilir.

 

Share

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*