Kedilerde Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Cecilia de Cardenas
Bu durum, kedinin belli bir nedeni olmayan ancak sürekli tekrarlanan, abartılı davranışlarda bulunduğu davranışsal bir bozukluktur. Örneğin tüylerin yolunarak temizlenmesi, gergin yürüyüş, sürekli miyavlama ve kumaş yeme, emme veya çiğneme. Durum uzun bir süre devam ederse, davranışı başlatan durum veya çevresel bir tetikleyici olmadan da, sabit bir davranış haline gelebilir. Beyindeki ağrı giderici kimyasalların salınmasına bağlı olarak, davranışlar güçlenebilir. Davranış, kedinin olumsuz koşullarla karşılaştığında tekrarladığı bir “başa çıkma mekanizması” haline gelebilir ve kedinin sahibi, kedi böyle davrandığında kediyle aşırı ilgilenerek veya mama vererek, davranışı istemeden pekiştiriyor olabilir.
Yaş ve cinsiyet, kompülsif davranışta önemli faktörler olarak görülmez. Bazı türler veya ırklar, davranışsal zorlanmalara yatkın olabilir. Siyam ve diğer Asya ırkları, sürekli miyavlama ve kumaş çiğneme davranışları sergiledikleri için bu grupta yer alır.
Belirtiler
- Sürekli miyavlama
- Aşırı temizlenme: Çevresel değişiklik sonrası olabilir
- Gergin yürüme: Aralıklı olarak başlayabilir ve sıklığı artabilir
- Emme: Bir kişiye veya nesneye yöneltilebilir, genellikle kendiliğinden başlar
- Kumaş çiğneme: Bazı kediler belirli bir türü veya dokuyu tercih eder ve bazı kediler kumaşı yutabilir.
Nedenleri
- Sahibinin gösterdiği tepkiler, bu davranışta önemli rol oynar
- Sahibi tarafından mama veya aşırı ilgi ile güçlendirilirse, davranışların sıklığı hızla artabilir
- Ortamdaki değişikliklerden kaynaklanan stres
- Kapalı ortamdaki kedilerde, kapatılma stresi nedeniyle daha yaygındır
- Mental dengesizlik
Teşhis
Veteriner hekiminiz, semptomların geçmişini ve bu durumu hızlandırmış olabilecek olası olayları dikkate alarak, evcil hayvanınıza kapsamlı bir fiziksel muayene yapacaktır. Anlattığınız geçmiş, veterinerinize kedinizin davranış problemlerinin altında neyin yattığına dair önemli ipuçları verebilir. Davranışın fiziksel ve zihinsel nedenlerini saptamak veya bazılarını dışarıda bırakmak için kimyasal kan analizi, tam kan sayımı ve idrar tahlili dâhil olmak üzere kan analizleri yapılır. Altta yatan bir hastalık olabileceği gibi, kapalı tutulma, çatışma, stres, endişe veya hayal kırıklığına da bağlı olabilir. Doktorunuz davranışların nörolojik nedenlerden oluştuğundan şüphelenirse, beyin ve omurilik incelemesi için bilgisayarlı tomografi (CAT) taraması veya manyetik rezonans görüntüleme’yi (MRI) kullanabilir.
Aşırı yalanma davranışı varsa, veteriner hekiminiz parazitlerin veya başka cilt sorunlarının olup olmadığını belirlemek için; laboratuvarda incelenmek üzere deri kazıntısı ve bir deri biyopsisi (doku örneği) alır. Gıda ile ilgili görünen cilt reaksiyonlarını doğrulamak için diyet değişikliği yapabilir.
Kesin bir teşhis konulmadan önce doktorunuz, en fazla psikomotor nöbetler gibi herhangi bir tıbbi nedenin olup olmadığını araştıracaktır. Aşağıda doktorunuzun dikkate alacağı durumların listesi yer almaktadır:
- Kaşıntı:
- Dış parazitler
- Mantar dermatiti
- Bakteriyel dermatit
- Alerjik dermatit (gıda alerjileri dâhil)
- Cilt kanseri
- Deri döküntüsü
- Ağrı:
- Sinir sistemi hastalıkları
- Vertebral diskin (omurga) kopması/yırtılması ve buna bağlı sinir iltihabı
- Dokunma veya diğer uyaranlara karşı akut hassasiyet
- Gergin yürüme:
- Normal cinsel davranış
- Hapsedilmekten kaynaklanan hayal kırıklığı
- Sinir sistemi hastalıkları
- Kronik ağrı
- Tümör veya travmadan kaynaklanan beyin lezyonları
- Nöbet sonrası oluşan durum
- Metabolik ve hormonal bozukluklar
- Vitamin eksikliği
- Karaciğer bozukluğu
- Hipertiroidizm
- Kurşun zehirlenmesi
- Böbrek yetmezliği
- Tiamin eksikliği
- Sürekli miyavlama:
- Normal cinsel davranış
- İşitme kaybı
- Hipertiroidizm
- Kurşun zehirlenmesi
- Hipertansiyon
- Kumaş emme / çiğneme:
- Kurşun zehirlenmesi
- Hipertiroidizm
- Tiamin eksikliği
Tedavi
Çevresel stres azaltılmalı. Kedinin günlük programı yeniden düzenlenmeli ve beslenme, oyun, egzersiz ve sosyal zaman gibi ev etkinlikleri kontrol altında sürdürülmeli. Tahmin edilemeyen olaylar, olabildiğince ortadan kaldırılmalı. Bir yere kapatma, doğru bir yaklaşım değildir. Aşırı yalanma için topikal caydırıcı ürünler genellikle etkili değildir. Gergin yürüyüş için: davranışı güçlendirebileceğinden, davranış başladığında kedinizin dışarı çıkmasına izin vermeyin. Davranış başlamadan önce kedinizi dışarı çıkarmaya çalışın. Tekrarlanan miyavlamalar için, kısırlaştırılmamış kedinizin ya doğum yapmasını sağlayın ya da kısırlaştırın; erkek kedinizi de kısırlaştırın. Kumaş çiğneme ve emme davranışı için: İlgilendiğiniz kumaş türü malzemenizi, kedinizin ulaşamayacağı bir yerde saklayın ve diyetindeki lifli gıda miktarını artırın.
Veteriner hekiminiz, bazı davranış düzenleyici ilaçlar yazabilir ve nasıl kullanacağınız konusunda size bilgi verir. Yanlışlıkla doz aşımı yaygın olduğundan, bu konuda dikkatli olmak önemlidir.
Davranışların Yönetilmesi
Kabul edilemez davranışları, olabildiğince görmezden gelmeye çalışın ve karşılık vererek ödüllendirmeyin. Kediniz bu davranışlara başladığında, ayrıntılara dikkat edin: zaman, yer ve sosyal durum. Böylece o zaman dilimleri saptanıp, oyun veya beslenme gibi alternatif etkinlikler ortaya konulabilir. Davranışla ilişkili ceza, kedinizin ortamının öngörülemezliğini artırır, korku ve saldırgan davranışı tetikleyebilir. Ayrıca kedinizle olan ilişkinizi de bozabilir.
Takip muayeneleri için kedinizi veterinere geri götürmeniz gerekecektir. Kediniz tedavi protokolüne yanıt vermezse, yeniden düzenlenmesi gerekebilir. Kediniz ilaç alıyorsa ve herhangi bir ilerleme görünmüyorsa, veterinerinizle farklı bir ilaca geçiş konusunda konuşmanız gerekebilir.
Ayrıca iyileşme konusunda gerçekçi olmanız gerekir. Uzun süredir devam eden bir sorunun, anında çözülmesi pek olası değildir. Tedaviye başlamadan önce, ilerlemeyi gerçekçi bir şekilde ölçebilmeniz için meydana gelen davranışların sıklığının haftalık bir kaydını tutun.
Fotoğraf: Richard Schramm / Shutterstock
Kaynak: https://www.petmd.com/cat/conditions/behavioral/c_ct_compulsive_disorders
“Diyabetik Kedi” site yöneticisi
