Bu haftamız çok yoğundu. Tıpışımız, Kaşarımız derken, canlılık mekanizmasının devamını yayımlamakta biraz geciktik. Şimdi devam edelim. İleride, beslenme konusunda sık sık karşımıza çıkacak olan bazı terim ve kavramların daha iyi anlaşılabilmesi için, hücrenin yapısına da kısaca göz atılmasında büyük yarar vardır.
HÜCRENİN YAPISI ve ÖZELLİKLERİ
Bir canlının yaşamsal özelliklerini gösteren en küçük yapı birimi olan hücre, organizasyon derecesine göre ikiye ayrılır:
- Prokaryot (ilkel) hücre,
- Ökaryot (gelişmiş) hücre.
Ökaryot bir hücre, dıştan içe doğru üç kısımdan oluşur.
- Hücre zarı,
- Sitoplazma,
- Çekirdek.
Hücrenin işleyişi
1. HÜCRE ZARI
Tüm hücrelerde bulunur. Hücreyi dıştan çevreleyen, belirli bir şekil veren ve onu dağılmaktan koruyan bir yapıdır. Yapısında protein (%60), yağ (%35) ve az miktarda karbonhidrat (%5) bulunur.
Hücre zarından maddelerin geçmesi:
1. Küçük moleküller (su, oksijen, karbondioksit, glikoz, aminoasit, vitamin, yağ asidi, iyon) hücre zarından kolaylıkla geçer. 2. Büyük moleküller (proteinler, yağlar, karbonhidratlar) hücre zarından geçemezler. 3. Yağda çözünen moleküller, suda çözünenlerden daha kolay geçerler (A,D,E,K vitaminleri gibi). 4. Yağı çözen moleküller, hücre zarından kolay geçerler (alkol, eter gibi). 5. Yüksüz maddeler, yüklü (iyon) olanlardan daha kolay geçerler.
Aradaki diğer biyolojik özellikleri atlayıp, sitoplazmaya ve çekirdeğe bakalım:
2. SİTOPLAZMA
- Hücre zarı ile çekirdek arasını dolduran, yumurta akı kıvamında yarı akışkan bir sıvıdır.
- Hücrenin canlılığı ile ilgili olaylar (solunum, beslenme, vb.) sitoplazmada gerçekleşir.
- Sitoplazma, içeriye ve dışarıya madde giriş çıkışını dengelediği gibi, kendi içinde de iç dengenin (homeostasi) bozulmadan devam etmesini sağlar.
Yapısı: %60-90’ı su, geriye kalanı protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve inorganik maddeler.
3. ÇEKİRDEK
- Hücrenin yönetim merkezidir.
- Hücrenin hayatsal olaylarını yönetir.
- Bakteri, mavi-yeşil alg ve memelilerin olgun alyuvarları hariç bütün canlı hücrelerde bulunur.
- Çekirdek zarı, çekirdek sıvısı, çekirdekçik ve kromatin iplik olmak üzere dört kısımdan oluşur.
Kaynak: Biyoloji. İstanbul, Zeka Küpü Yayınları, 2005.
“Diyabetik Kedi” site yöneticisi
